Wielu właścicieli ogrodów traktuje jałowiec jako niegroźny krzew ozdobny, który można bez przeszkód przycinać lub usuwać, gdy zaczyna przeszkadzać. Problem zaczyna się wtedy, gdy po wycince pojawia się pismo z urzędu lub wezwanie do zapłaty kary. Czy można wyciąć jałowiec bez zezwolenia? Zgodnie z obowiązującym prawem – nie zawsze. To zależy od kilku kluczowych czynników: obwodu, miejsca nasadzenia, a także sytuacji prawnej samej działki.

Co mówi prawo o wycince jałowca?

Zasady usuwania drzew i krzewów reguluje ustawa o ochronie przyrody z 16 kwietnia 2004 r., wraz z nowelizacjami – w tym istotną zmianą z 1 stycznia 2024 roku. Choć jałowiec jest powszechnie uznawany za krzew ozdobny, nie oznacza to automatycznie, że można go usuwać bez żadnych formalności. W rzeczywistości wiele zależy od gatunku, formy wzrostu i rozmiaru.

W praktyce przyjęto, że krzewy można usuwać bez zgłoszenia, o ile nie rosną na terenach chronionych, nie są objęte ochroną gatunkową i nie zajmują zbyt dużej powierzchni. Dotyczy to jednak wyłącznie określonych sytuacji. Jałowiec – szczególnie starsze, rozrośnięte egzemplarze – może przekraczać te limity i zostać zakwalifikowany jako roślina wymagająca zgłoszenia do urzędu.

Kiedy można wyciąć jałowiec bez zgody urzędu?

Właściciel działki może legalnie wyciąć jałowiec bez zgłaszania tego do gminy lub miasta, jeśli spełnione są wszystkie poniższe warunki:

• krzew nie rośnie na nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków,
• nie znajduje się na terenie zieleni publicznej lub objętym ochroną przyrodniczą (np. park krajobrazowy, obszar Natura 2000),
• nie tworzy skupiska krzewów większego niż 25 m² powierzchni,
• nie jest siedliskiem ptaków w okresie lęgowym (1 marca – 15 października),
• nie należy do gatunków objętych ochroną gatunkową (np. jałowiec sabiński – Juniperus sabina – wymaga szczególnej ostrożności).

W praktyce więc większość przydomowych jałowców, rosnących pojedynczo lub w niewielkich grupach, można usunąć bez uzyskiwania zezwolenia, o ile nie zachodzą dodatkowe czynniki ograniczające.

Kiedy trzeba zgłosić chęć usunięcia jałowca?

Wymóg zgłoszenia pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy mamy do czynienia z:

• skupiskiem jałowców przekraczającym 25 m² – wówczas jest to traktowane jako istotna zmiana w pokryciu roślinnością działki,
• krzewami rosnącymi na działce należącej do terenu zieleni publicznej, np. przy drodze, przy szkole, w parku, nawet jeśli została wydzierżawiona osobie prywatnej,
• krzewami znajdującymi się na terenie objętym ochroną konserwatorską lub przyrodniczą,
• formą drzewiastą jałowca – jeśli egzemplarz przyjął formę niewielkiego drzewa, jego usunięcie może podlegać przepisom jak dla drzew, a nie krzewów (wówczas obowiązuje limit obwodu 50 cm na wysokości 5 cm od ziemi).

W tych przypadkach należy zgłosić zamiar usunięcia rośliny do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta – właściwego ze względu na lokalizację nieruchomości.

Jak wygląda procedura zgłoszenia?

Jeśli obowiązek zgłoszenia dotyczy Twojego przypadku, nie oznacza to jeszcze, że usunięcie jałowca będzie niemożliwe. Procedura nie jest skomplikowana – wystarczy złożyć odpowiedni formularz w urzędzie miasta lub gminy. We wniosku należy wskazać:

• dane właściciela nieruchomości,
• lokalizację działki (numer ewidencyjny, adres),
• powierzchnię skupiska krzewów (jeśli dotyczy),
• mapkę z oznaczeniem lokalizacji rośliny,
• nazwę gatunku (w tym przypadku jałowiec) i cel usunięcia.

Po złożeniu dokumentów, urząd ma 21 dni na przeprowadzenie oględzin lub oddelegowanie inspektora, a potem kolejne 14 dni na zgłoszenie sprzeciwu. Brak odpowiedzi w tym terminie traktuje się jako tzw. milczącą zgodę – co oznacza, że można legalnie przystąpić do usunięcia rośliny.

Kiedy nie wolno wycinać jałowca?

Nawet jeśli formalnie nie potrzeba zezwolenia, nie zawsze wolno usunąć jałowiec „od ręki”. Szczególnie istotny jest okres lęgowy ptaków – od 1 marca do 15 października. W tym czasie wycinka krzewów, w których mogą znajdować się czynne gniazda, jest zabroniona na mocy ustawy o ochronie przyrody. Jeśli więc jałowiec stanowi schronienie dla ptaków, jego usunięcie powinno zostać przesunięte na okres jesienno-zimowy, ewentualnie poprzedzone ekspertyzą ornitologiczną.

Drugim ryzykiem jest obecność jałowca na działce, która została objęta wpisem do rejestru zabytków lub znajduje się na obszarze chronionego krajobrazu – wówczas obowiązują dodatkowe ograniczenia, niezależnie od rozmiaru rośliny.

Jakie są kary za nielegalne usunięcie jałowca?

Wysokość kar za nielegalne usunięcie krzewu jest ustalana na podstawie stawki za 1 m² powierzchni skupiska krzewów. Dla większości krzewów, w tym jałowca, obowiązują następujące widełki:

• 40 zł za każdy m², jeśli powierzchnia nie przekracza 100 m²,
• 50 zł za m², gdy usunięto skupisko większe niż 100 m².

W przypadku jałowca rosnącego pojedynczo kara może nie być naliczana w przeliczeniu na metry kwadratowe, ale na podstawie uznaniowej wyceny wartości przyrodniczej rośliny – szczególnie, jeśli był to egzemplarz objęty ochroną gatunkową lub rosnący w miejscu niedozwolonym.

Dodatkowo w przypadku naruszenia przepisów urząd może nałożyć karę pieniężną w wysokości dwukrotności stawki podstawowej, jeśli właściciel usunął krzew bez zgody, bez posiadania tytułu prawnego do nieruchomości lub w okresie obowiązywania zakazu (np. lęgowego).

A co z przycinaniem jałowca?

Przycinanie jałowca nie jest tożsame z jego wycinką – o ile nie prowadzi do jego trwałego uszkodzenia. Można więc bez zgłoszenia formować, skracać, zagęszczać czy odmładzać krzew, jeśli odbywa się to w rozsądnych granicach i nie prowadzi do jego obumarcia. Jednak każde przycięcie wykonane w sposób drastyczny, które skutkuje zamieraniem całej rośliny, może zostać uznane przez urząd za nielegalne usunięcie, jeśli miało miejsce w okolicznościach wymagających zgłoszenia.

Czy można wyciąć jałowiec bez zezwolenia? Zależy od kontekstu

Na pytanie „czy można wyciąć jałowiec bez zezwolenia?” nie da się odpowiedzieć jednym zdaniem. Drobny krzew w ogrodzie, rosnący pojedynczo – zazwyczaj tak. Starsze, rozrośnięte skupiska, jałowce rosnące na terenach chronionych, a także te wykorzystywane jako schronienie przez ptaki – już niekoniecznie.

Dlatego zanim podejmiesz decyzję o usunięciu jałowca, sprawdź dokładnie lokalne uwarunkowania i stan prawny swojej działki. Jeśli nie masz pewności – zapytaj w urzędzie lub skonsultuj się z arborystą. To prostsze niż późniejsze tłumaczenie się z wycinki i płacenie wysokich kar.